‘t Zijn zotten die werken

(Doorbraak 14/03/2024)

Armoedebestrijding is in Franstalig België een zaak van herverdeling, terwijl in het noorden van het land de focus op activering ligt. Het zijn niet mijn woorden, maar die van Mark Elchardus. In het voorwoord van het recent verschenen Vlaams manifest legt de socioloog de vinger op de wonde. Zijn woorden leggen de breuklijn bloot tussen links en rechts. Waar ligt de verantwoordelijkheid voor iemands situatie? Volgens links bij de structuren, volgens rechts bij het individu. Links bepampert, rechts responsabiliseert.

Verkiezingskoorts

Met de verkiezingen in aantocht is premier De Croo de eerste om ronkende verklaringen af te leggen over hoe werken meer moet lonen. De eerlijkheid gebiedt de (licht)blauwe voorman te bekennen dat zijn regering de voorbije jaren krak het omgekeerde deed. Wie niet werkt zag de uitkeringen onder de Vivaldi-regering fors stijgen. Vaak met ruim 10 procent bovenop de vele indexeringen. Bovendien zijn er heel wat sociale extra’s waar niet-werkenden van kunnen genieten.

Op de koop toe is het in België nog altijd perfect mogelijk om levenslang een werkloosheidsuitkering te ontvangen. Een unicum in de wereld. Tegelijk behaalt de Belgische belastingstaat een podiumplaats in het kapot belasten van arbeid. Noch wortel, noch stok zijn dus aanwezig om die broodnodige werkzaamheidsgraad van 80 procent te halen – al ligt Vlaanderen wel op koers.

Dat botst met ons rechtvaardigheidsgevoel en is gewoonweg een luxe die we ons niet langer kunnen permitteren. Dit land kampt met hoge langdurige werkloosheid, toenemende langdurig zieken, hoge sociale uitgaven en een tekort aan arbeidskrachten. De linkerzijde zal zeggen dat we nog meer moeten herverdelen, maar we herverdelen ons al te pletter met een te lage arbeidsparticipatie als resultaat. Pro memorie: België is een land waar meer dan de helft van het brutoloon wordt afgeroomd. De Belgische inkomensongelijkheid is zowat de laagste ter wereld. Ook in vermogensongelijkheid blijven we onder het Europese gemiddelde. En er zijn maar weinig industrielanden waar de loonspanning, de verhouding tussen de hoogste en laagste lonen, zo klein is als in België.

Olifant in de kamer

Levenslange werkloosheid is de olifant in de kamer. Niemand is gebaat bij een systeem dat mensen afhankelijk maakt van een uitkering, zeker de werkloze zelf niet. Werkloosheidsuitkeringen zijn bedoeld als tijdelijke steun voor zij die tussen banen door navigeren, niet om staatsafhankelijkheid te subsidiëren. Over de looptijd van de uitkering valt te discussiëren, maar het tijdelijk karakter van  een werkloosheidsuitkering is de logica zelve.

Ter rechterzijde liggen er voorstellen klaar om recht te maken wat krom is. Zo kiezen de Vlaams-nationalisten van de N-VA voor een werkloosheidsuitkering van maximaal twee jaar, afhankelijk van de duur van de gewerkte periode. Daarbij wordt de uitkering in de beginperiode verhoogd om vervolgens degressief te dalen. ‘Asociaal!’ Klinkt het uit linkse hoek.

Hangmat

Is het dan wel sociaal om de hoge werkloosheidscijfers in Wallonië en Brussel te aanvaarden als een fataliteit? Is het toeval dat, na een halve eeuw socialistisch beleid, Wallonië de armste regio van Noordwest-Europa is? Is het asociaal om uitgevallen 50-plussers te heroriënteren op de arbeidsmarkt, in plaats van hen te parkeren aan de zijlijn van de samenleving?

Een echt sociaal beleid zet in op tewerkstelling en activering. Een echt sociaal beleid bouwt een springplank en spant geen hangmat. Er is niks sociaal aan afhankelijk zijn van het infuus van de overheid. De landen die activering koppelen aan een beperking in de tijd halen de beste resultaten. Overigens hebben Wallonië en Brussel, met bijna vier keer meer Brusselaars die onder de armoedegrens leven dan Vlamingen, het meest te winnen bij zo’n aanklampende aanpak. Een job is en blijft een snelweg uit armoede.

Vlaamse meerderheid

Gratis kaas vind je alleen in een muizenval. Willen we de sociale zekerheid sociaal en zeker houden, dan moeten meer mensen bijdragen. Wie kan, maar kiest om niet bij te dragen moet daar ook de gevolgen van dragen.

Het beperken van de werkloosheidsuitkering in de tijd is maar één schakel in een ruimere arbeidsmarkthervorming, maar het is wel een noodzakelijke schakel. Een hangmatcultuur fnuikt immers de individuele verantwoordelijkheid, creativiteit en ondernemingsgeest die de mensheid typeren. En met ondernemen verwijs ik niet alleen naar zij die een bedrijf uit de grond stampen, maar naar een ingesteldheid. Een ingesteldheid waarbij de burger het leven actief vorm tracht te geven en het niet passief voorbij laat passeren.

Vanzelfsprekend laten we niemand aan zijn lot over, maar we moeten ruimte geven aan wie verantwoordelijkheid neemt, en belonen wie zich inspant om mee te bouwen aan de samenleving van morgen.

Ps: noem het voortschrijdend inzicht, maar ondertussen is er een Vlaamse meerderheid voor de eindigheid van de werkloosheid. En zo is alles communautair.