De vakbonden laten weer van zich horen. Niet als bouwers van een toekomstbestendige samenleving, maar als verstokte bewakers van een verleden dat we ons niet meer kunnen permitteren. Opnieuw worden delen van het land platgelegd met stakingen en betogingen. Gezinnen moeten improviseren. Wie werkt, naar school gaat of afhankelijk is van het openbaar vervoer draagt de gevolgen. Dit keer betogen de vakbonden tegen de pensioenhervormingen van ambtenaren. Of beter gezegd, tegen de potentiële hervormingen, want de onderhandelingen zijn nog gaande. Maar dat houdt de vakbonden niet tegen om alvast luidkeels te protesteren tegen een onvermijdelijke aanpassing. Een actie die niet alleen ongepast is, maar ook getuigt van een schrijnend gebrek aan realiteitszin.
Financiële afgrond
Wie het begrotingslandschap van België overschouwt, kan niet anders dan verzuchten: hoe zijn we hier beland? Met het grootste begrotingstekort van Europa, de hoogste overheidsuitgaven en de hoogste belastingen dreigt dit land zich vast te rijden in een moeras van onbetaalbare beloften. Vooral de pensioenen zijn verworden tot een financieel zwaard van Damocles dat boven ons allen hangt. Anders gezegd: we staan voor de zwaarste budgettaire inspanning sinds Dehaene.
Het huidige systeem van ambtenarenpensioenen is een privilege dat niet langer te verantwoorden valt. Terwijl werknemers in de privé een pensioen opbouwen op basis van hun volledige loopbaan, ontvangen ambtenaren een pensioen op basis van de laatste tien loopbaanjaren. Vergeet ook niet dat werknemers terugvallen op 60 procent van hun gemiddeld brutoloon, terwijl ambtenaren bij een volledige carrière terugvallen op 75 procent. En door de tantièmes bouwen ambtenaren sneller pensioenrechten op. Iemand in de privé heeft dus een langere loopbaan nodig voor hetzelfde pensioen. Bovendien stijgen de pensioenen van ambtenaren automatisch mee met de lonen van de werkende ambtenaren, de zogenaamde perequatie. Dit systeem is niet duurzaam, maar schuift de factuur door naar de volgende generatie.
De vakbonden schermen met het argument van “uitgesteld loon” als rechtvaardiging voor deze excessen. Dit is niet alleen achterhaald, maar ook intellectueel oneerlijk. Studies tonen aan dat lonen in de publieke sector niet substantieel lager liggen dan in de private sector, zelfs als we rekening houden met functie en ervaring. De houding van de vakbonden is dan ook stuitend. Aan verworven rechten wordt niet geraakt. Er zijn overgangstermijnen voorzien. Dat weten ze. En de bewering dat leerkrachten tot 200.000 euro zouden verliezen, is gebaseerd op twijfelachtige berekeningen, zeg maar Hollandse rekenkunde.
Wat onderwijs betreft, dreigen de terechte bekommernissen – zoals planlast, regeldrift, pretpedagogie en thuistaal – zelfs ondergesneeuwd te raken. Het lerarenberoep verdient een herwaardering, absoluut, maar het is onzin om te beweren dat een twintiger voor een baan in het onderwijs kiest vanwege de belofte van een royaal pensioen. Indien dat toch het geval is, rijzen ernstige vragen over de werkelijke motivatie van deze keuze.
Een ongemakkelijke waarheid
De voorliggende hervormingen zijn geen aanval, maar een noodzakelijke stap om ons pensioenstelsel te redden van de implosie. Door nu al te staken, suggereren de vakbonden dat geen enkele hervorming mogelijk is. Zij verdedigen een status quo die niet alleen onhoudbaar, maar ook onrechtvaardig is. Wat bieden ze als alternatief? Helemaal niets, behalve loze slogans en angstzaaierij.
Das Wahre ist das Ganze. De pensioenhervorming maakt deel uit van een breed pakket aan maatregelen die niet alleen onze financiën op de rails moeten krijgen, maar ook onze samenleving toekomstbestendig moeten maken. Het gaat om meer dan cijfers, het gaat om keuzes. De publieke financiën saneren doe je niet voor je plezier. Als we willen investeren in kerntaken zoals veiligheid, gezondheidszorg en onderwijs, moeten we offers brengen.
Iedereen zal het voelen, ook de ambtenaren. Dat wil niet zeggen dat hervormingen plots iedereen alles moeten afnemen, maar de excessen van het huidige systeem moeten dringend worden aangepakt. Het is tijd dat de vakbonden verantwoordelijkheid nemen in plaats van de boel plat te leggen voor eigen gewin.
Verantwoordelijkheid of chaos
De stakingen en betogingen zijn een oefening in struisvogelpolitiek, een poging om het onvermijdelijke uit te stellen. Maar wat we nodig hebben is moed. Het is tijd om op te staan, de realiteit onder ogen te zien en te kiezen voor hervormingen die ons allen ten goede komen. Wie dat weigert, kiest voor de chaos.
Mathieu Cockhuyt 