Gent: een hoge-afvalzone?

(Verschenen in de Gentenaar)

De Arteveldestad is een stad van schoonheid, cultuur en geschiedenis. Het verleden vloeit hier samen met het heden. Helaas wordt dit prachtige beeld steeds vaker ontsierd door opkomend afvalgetij. Van de bruisende straten van het stadscentrum tot de rustige parken en woonwijken, zwerfvuil en sluikstort zijn een zichtbaar en hardnekkig probleem. Een probleem dat niet alleen de esthetiek van de stad aantast, maar ook de leefbaarheid van onze omgeving.

Fietsen door Gent biedt een trieste inventaris: sigarettenpeuken op de stoep, blikjes en plastic flesjes langs de berm, fastfoodverpakkingen in de parken. De afvalproblematiek in Gent is één van de grootste uitdagingen voor de komende jaren. In 2023 haalde IVAGO maar liefst 1.200 ton zwerfvuil en 900 ton sluikstort op. Dat is 13 procent meer dan in 2022.  Ook het aantal meldingen van sluikstort steeg met 16 procent, een triest record. Gent heeft al een lage-emissiezone, maar verandert het nu ook in een hoge-afvalzone?

Diagnose

De verloedering van het straatbeeld is in de eerste plaats een symptoom van toenemende onverschilligheid. Individualisering is vandaag de norm, zelfbeperking de uitzondering. Ook onze omgang met voeding is veranderd. Het sociale aspect van eten verdwijnt, consumentisme neemt toe. Fastfood en meeneemkoffie maken van wandelend eten en drinken een dingetje. Dat vuil moet ergens naartoe.

Daarnaast lezen we in de netheidsrapporten dat de wijken Sluizeken, Rabot en Dampoort het meest kreunen onder de afvalberg. Het aanwijzen van een specifieke bevolkingsgroep als schuldige is te kort door de bocht. Het zijn kwetsbare buurten met een hoge bevolkingsdichtheid. Ze verdienen een krachtdadige aanpak die verder reikt dan alleen zwerfvuil en sluikstort. Ook bij hen is het trouwens een kleine groep die het verpest voor iedereen. Bovendien doen ook toeristen en de zogenaamde “klimaatgeneratie” een duit in het afvalzakje.

Toegegeven, Stad Gent probeert, met wisselend succes, het probleem aan te pakken. Zo vond Vooruit-schepen De Bruycker er niks beters op dan het zwerfvuil in het Citadelpark doodleuk te laten liggen. Een gedoogbeleid dus voor vetzakkenmentaliteit. Experts waren unaniem: vuil trekt vuil aan. Het project stierf een stille dood. En wat met de nieuwste aanpak van het groenlinkse knuffelbeleid? Nieuwkomers die sluikstorten mogen op de koffie en krijgen afval-les. Je verzint het niet.

Remedie

Dé wonderoplossing bestaat niet, maar beterschap is mogelijk. Om te beginnen moet de Stad ondersteunen bij de afvalfactuur. Zo zijn er sociale tegemoetkomingen en kan je dankzij de N-VA-fractie vuilniszakken per stuk kopen. Het financiële aspect is dus geen struikblok. Infrastructuur en handhaving zijn dat wel.

Iedereen is het erover eens dat meer en slimme vuilnisbakken cruciaal zijn om groene ruimtes toegankelijk te maken voor een breder publiek. Slimme vuilnisbakken die melden wanneer ze vol zijn helpen om sneller en effectiever in te grijpen. Ze besparen heel wat tijd, kilometers en CO2-uitstoot. Een win-win dus. Ook het stimuleren van gewenst gedrag, via pratende vuilnisbakken, kan deel zijn van de oplossing. Op dit vlak kan de Stad nog heel wat tandjes bijschakelen.

Handhaving is nog steeds een taboe voor het linkse bestuur, maar geen schuld zonder boete. De vervuiler moet betalen. De pakkans moet omhoog, door het afval te doorzoeken, meer controles tijdens piekmomenten in de zomer, en door camera’s te gebruiken. Hoewel ik een koele minnaar ben van camera’s, zijn mobiele sluikstortcamera’s op hotspots een onvermijdelijk sluitstuk van een totaalaanpak. Volgens de afvalstoffenmaatschappij OVAM wordt ‘de pakkans een stuk groter en heeft de aanwezigheid van camera’s een sterk ontradend effect’.

Maar het echte verschil wordt gemaakt door de inwoners. Mensen zijn van nature geen nestbevuilers. Toch dumpen ze afval of vernielen ze bushokjes. Dat komt omdat ze niet het gevoel hebben dat de publieke ruimte ook van hen is. Wat niemand beheert, wordt door niemand verzorgd, wist Aristoteles al.

Stap voor stap

Rome is niet op één dag gebouwd. De weg naar een proper Gent is een weg van lange adem, maar die weg begint vandaag.  Geen enkele generatie bezit onze stad. De toekomst van Gent ligt in onze handen. Laten we ervoor zorgen dat die toekomst schoon, groen en vrij van zwerfvuil is. Noem me conservatief, noem me naïef, maar ik durf nog verwachtingen te hebben van mensen.